Nieuw regeerakkoord: vertrouwen en samenwerken

“We moeten in de zorg van wantrouwen naar vertrouwen en van tegenwerking naar samenwerking”. Dit was de glasheldere conclusie van het nationale debat ‘Politieke Keuzes in de Zorg’ van januari van dit jaar. Naar aanleiding hiervan hebben wij, voorafgaand aan de verkiezingen, een overzicht van de beloftes in de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen gemaakt. We zetten uiteen wat er van deze beloftes/toezeggingen en intenties terugkomt in het nieuwe regeerakkoord. Natuurlijk geven we ook aan wat de financiële gevolgen zijn van de keuzes zoals gemaakt in het regeerakkoord.

Kern regeerakkoord

Kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg in Nederland waren de belangrijkste thema’s in de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen. Zij gaven aan in te willen zetten op een verschuiving naar preventie, zorg in de wijk en versterking van de eerstelijns zorgverlening. Deze thema’s komen daadwerkelijk terug in het regeerakkoord. Aangegeven wordt ook dat volledig nieuwe of ingrijpende hervormingen vooralsnog niet nodig zijn, wel verbeteringen. Dat is de kern van het regeerakkoord 2017 - 2021 dat als titel heeft gekregen: ‘Vertrouwen in de toekomst’. Als uitgangspunt voor het regeringsbeleid geldt de komende jaren: ‘goede zorg voor iedereen op de juiste plek op het juiste moment.’

Goede zorg voor ouderen

Er wordt geïnvesteerd in ‘Goede zorg voor ouderen.’ Uit het nieuwe regeerakkoord blijkt dat de politieke partijen het manifest ‘Waardig ouder worden’ ter hand nemen. In de komende kabinetsperiode is ten behoeve van ‘Goede zorg voor ouderen’ € 180 miljoen beschikbaar, daarna € 30 miljoen per jaar. Aangegeven staat dat wanneer het thuis niet meer gaat, ouderen verzekerd moeten zijn van goede zorg in een verpleeghuis. Om te voldoen aan de nieuwe normen voor goede zorg is in de Begrotingsstaten 2018 van VWS structureel € 2,1 miljard beschikbaar gesteld. 

Anders organiseren en werken

De agenda voor de arbeidsmarkt zal uitgevoerd worden met ambitie, zodat nu en in de toekomst voldoende goed opgeleide zorgprofessionals beschikbaar zijn. De inzet op kwaliteitsverbetering vraagt ook om een andere manier van organiseren en werken: kleinschalig, vraaggericht, innovatief, met minder regels en meer vertrouwen in de zorgprofessionals. De nog openstaande taakstelling (Wlz) ter grootte van € 188 miljoen wordt structureel teruggedraaid met circa 5% van de uitgaven uit het regeerakkoord.

Gehandicaptenzorg, jeugdhulp en WMO

Naast aandacht voor kwaliteitskader verpleeghuiszorg is er in het nieuwe regeerakkoord ook aandacht voor het kwaliteitskader gehandicaptenzorg. In het regeerakkoord zijn hiervoor geen middelen opgenomen omdat in de Begrotingsstaten 2018 van VWS al € 58 miljoen is gereserveerd. Ook gaat er  € 54 miljoen extra naar de jeugdhulp, met name om gesignaleerde knelpunten in de jeugd-GGZ aan te pakken. Dit komt neer op circa 1% van de uitgaven in het regeerakkoord. Er wordt € 145 miljoen uitgetrokken (circa 4%) voor de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, met name om de administratieve lasten die deze wet met zich meebrengt te verlagen.

Curatieve zorg

In de curatieve zorg zetten coalitiepartijen voornamelijk in op het nog meer verschuiven van zorg van de tweede naar de eerste lijn. Ook is het voorkomen van onnodige zorg een doel. Dit leidt uiteraard tot een afname van het beroep op de tweedelijnszorg. Met nieuwe hoofdlijnenakkoorden (2019-2022) over medisch-specialistische zorg, geestelijke gezondheidszorg, huisartsen- en multidisciplinaire zorg en wijkverpleging wordt per jaar € 1,9 miljard omgebogen.

Integrale aanpak zorg

Op landelijke ontwikkelingen, zoals de trend naar meer integrale zorg, wordt in het nieuwe regeerakkoord slechts beperkt ingegaan. Er worden alleen enkele (bescheiden) eerste stappen gezet zoals het maken van een koppeling tussen onderwijs en zorg voor meervoudig complex gehandicapten. Besluitvorming over het integraal pgb is afhankelijk van de resultaten uit nader onderzoek. Voor GGZ-cliënten die buiten een instelling wonen is een integrale aanpak van gemeenten, zorgaanbieders en verzekeraars nodig op het gebied van zorg, ondersteuning, participatie, schuldaanpak, scholing en huisvesting met aandacht voor de omwonenden. Het nieuwe regeerakkoord voorziet hierin.

Aandacht voor preventie

Ten opzichte van het vorige regeerakkoord krijgt preventie meer aandacht. Er wordt een nationaal preventieakkoord gesloten met patiëntenorganisaties, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, gemeenten, sportverenigingen en -bonden, bedrijven en maatschappelijke organisaties. De focus van het preventieakkoord moet liggen op de aanpak van roken en overgewicht. Voor preventie en gezondheidsbevordering is in de komende kabinetsperiode € 170 miljoen beschikbaar, daarna € 20 miljoen per jaar. Dit komt neer op circa 5% van de totale uitgaven aan zorg binnen dit regeerakkoord.

Eigen Risico

Het eigen risico wordt tot en met 2021 ‘bevroren’. Dat betekent dat het bedrag van € 385,- voorlopig gelijk blijft. De zorgpremies zullen hierdoor stijgen. De stabilisatie van het eigen risico en de daaruit voortvloeiende gedragseffecten kosten respectievelijk € 413 miljoen en € 125 miljoen. Dit komt neer op 15% van de uitgaven.

Compromissen t.o.v. verkiezingsprogramma’s

Bij de totstandkoming van het nieuwe regeerakkoord zijn diverse compromissen gesloten. We sommen ze op: over het terugdringen van de marktwerking, het tempo waarin ingezet wordt op de overgang naar loondienst voor medisch specialisten, de ruimte voor externe investeringsmogelijkheden, de mogelijkheden voor winstuitkering, het verlagen/afschaffen van het eigen risico en het beperken van de eigen bijdragen. In de download links is zichtbaar welke inzet van partijen uit de verkiezingsprogramma’s in het regeerakkoord terugkomt en wat niet. De conclusie op basis van dit overzicht is dat alle partijen behoorlijk water bij de wijn hebben moeten doen. De meeste compromissen lijken te zijn gesloten door de ChristenUnie. Een deel van deze compromissen heeft betrekking op medisch-ethische vraagstukken. Hierover staat in het regeerakkoord dat als opvattingen worden gedomineerd door levensbeschouwing, geloof, overtuiging, idealen en geweten, niet kan worden verlangd daar afstand van te doen. D66 lijkt vooral te hebben ingezet op onderwijs. Het CDA lijkt op het gebied van de zorg relatief de grootste bijdrage te hebben geleverd.

Hogere uitgave aan zorg

Uit een analyse van de maatregelen in het regeerakkoord blijkt dat er de komende jaren per saldo meer wordt uitgegeven aan de zorg. Het beeld laat enerzijds een ‘uitruil’ zien tussen de investeringen in de ouderenzorg (het kwaliteitskader) en anderzijds de ombuigingen in de curatieve zorg.

Veranderingen t.o.v. de Miljoenennota 2018 zoals voorgesteld door het kabinet en de middellange termijn verkenning zoals gepubliceerd door het CPB in augustus 2017. Het zijn dus mutaties t.o.v. wat er zou zijn gebeurd bij ongewijzigd beleid.

Tabel 1: veranderingen t.o.v. de Miljoenennota 2018 zoals voorgesteld door het kabinet en de middellange termijn verkenning zoals gepubliceerd door het CPB in augustus 2017. Het zijn dus mutaties t.o.v. wat er zou zijn gebeurd bij ongewijzigd beleid.

Bijna € 1,5 miljard minder: extra druk

Als de € 2,1 miljard aan investeringen in de verpleeghuiszorg buiten beschouwing worden gelaten, dit betreft namelijk besluitvorming door een vorig kabinet, blijkt dat de maatregelen uit dit nieuwe regeerakkoord per saldo leiden tot een vermindering van bijna € 1,5 miljard vergeleken met het basisscenario (huidige beleid continueren). Met het oog op de demografische en maatschappelijke ontwikkelingen zoals de toename van ouderen, meer en complexere zorgvragen, verwachte ontwikkelingen op het gebied van de farmacie, medische technologie en innovatie, legt de vermindering van bijna € 1,5 miljard een flinke extra druk op de curatieve zorg. Volgens het CPB besparen de hoofdlijnenakkoorden een miljard minder dan waarop het kabinet rekent (Zorgvisie).
 

Veranderingen t.o.v. Miljoenennota 2018 zoals voorgesteld door het kabinet en de middellange termijn verkenning zoals gepubliceerd door het CPB in 2017. Exclusief € 2,1 miljard voor de verpleeghuiszorg.

Tabel 2: veranderingen t.o.v. de Miljoenennota 2018 zoals voorgesteld door het kabinet en de middellange termijn verkenning zoals gepubliceerd door het CPB in augustus 2017. Exclusief € 2,1 miljard voor de verpleeghuiszorg.

Meer weten?

Ben u benieuwd naar de uitwerking van het nieuwe kabinetsbeleid in de periode 2017-2021 specifiek voor uw organisatie zodat u uw meerjarige (beleids)keuzes hierop kunt afstemmen? De consultants van Q-Consult Zorg helpen u graag. Neem vrijblijvend contact op met Coen van Lisdonk of Sanne Lubbers voor advies of voor een training op maat.